Kişilik Bozuklukları: Kişiliğin Esnemeyen Örüntüsü

Kişilik bozuklukları, bireyin içinde yaşadığı kültürün beklentilerinden belirgin olarak sapan, genç erişkinlikte başlayan ve zamanla esnemeyen bir davranış ve içsel yaşantı örüntüsüdür. DSM-5'te bu bozukluklar üç ana kümede toplanmaktadır.

Küme A: Tuhaf ve Sıra Dışı Davranışlar

Bu gruptaki bireyler genellikle toplumdan kopuk ve "garip" olarak nitelendirilirler.

1. Paranoid Kişilik Bozukluğu

Herkesin ona zarar vermeye çalıştığına dair yaygın bir güvensizlik ve kuşkuculuktur. En masum sözlerden bile kendine yönelik bir tehdit çıkarır.

•  Bu kişilerle tartışmak imkansız gibidir çünkü her kanıtı kendi "komplo teorileri" için bir delil sayarlar. Onlara dürüst ve net olmak, gizemli davranmamak en iyisidir.

2. Şizoid Kişilik Bozukluğu

Sosyal ilişkilere karşı tam bir ilgisizlik ve duygusal soğukluktur. Yalnız kalmayı tercih ederler, arkadaşlık veya cinsellik gibi yakınlıklara ihtiyaç duymazlar.

•  Onlar "çekingen" değillerdir; sadece yalnızlıktan memnundurlar. Onları sosyalleşmeye zorlamak, balığı karaya çıkarmaya çalışmak gibidir.

3. Şizotipal Kişilik Bozukluğu

Tuhaf inanışlar (altıncı his, telepati), büyüsel düşünme ve garip dış görünüşle karakterizedir. Sosyal ilişkilerde yoğun huzursuzluk duyarlar.

•  Şizofreninin çok hafif, klinik olmayan bir kopyası gibidirler. Onların "tuhaflıklarını" kişiliklerinin bir parçası olarak kabul etmek ilişkileri kolaylaştırır.

Küme B: Dramatik, Duygusal ve Değişken Davranışlar

Bu grup, dürtüsel hareketler ve yoğun duygusal fırtınalarla bilinir.

4. Antisosyal Kişilik Bozukluğu

Başkalarının haklarını çiğneme, yalan söyleme, suç işleme ve asla pişmanlık duymama durumudur. Empati yetenekleri yoktur.

•  "Sosyopat" tabir edilen bu kişiler çok karizmatik ve etkileyici olabilirler. Onlarla ilişkide vicdanınıza değil, mantığınıza güvenmeli ve sınırlarınızı çelik gibi korumalısınız.

5. Borderline (Sınırda) Kişilik Bozukluğu

İlişkilerde, kendilik algısında ve duygularda aşırı istikrarsızlıktır. Terk edilmekten dehşet duyarlar ve sık sık kendilerine zarar verirler.

•  Onların dünyası ya "çok siyah" ya da "bembeyaz"dır. Bir gün sizi göklere çıkarıp ertesi gün yerin dibine sokabilirler. Bu bir nefret değil, içsel bir acının yansımasıdır.

6. Histriyonik Kişilik Bozukluğu

Sürekli ilgi odağı olma isteği ve aşırı dramatize edilmiş duygulardır. İlgi çekmek için dış görünüşlerini ve cinselliklerini kullanabilirler.

•  Onlar için "reklamın iyisi kötüsü olmaz" kuralı geçerlidir. Duyguları derin değil, yüzeysel ve hızlı değişkendir. Sabırlı bir dinleyici olmak ama manipülasyona gelmemek önemlidir.

7. Narsisistik Kişilik Bozukluğu

Kendini aşırı önemli görme, hayranlık açlığı ve başkalarını empati kurmadan kullanma eğilimidir. Eleştiriye karşı tahammülleri yoktur.

•  Narsist biriyle yaşamak, sürekli boş bir kuyuyu suyla doldurmaya çalışmak gibidir. Asla yeterli hayranlığı göremezler. Kendi öz değerinizi onların onayına bağlamamalısınız.

Küme C: Kaygılı ve Korkulu Davranışlar

Bu gruptakiler genellikle yüksek kaygı seviyesine ve yetersizlik hissine sahiptirler.

8. Çekingen Kişilik Bozukluğu

Dışlanma ve eleştirilme korkusuyla sosyal ortamlardan kaçma durumudur. Kendini hep "yetersiz" ve "itici" hisseder.

•  Sosyal fobiden farkı, bu durumun kişinin tüm kimliğine sinmiş olmasıdır. Onlara güven vermek ve başarılarını takdir etmek, kabuklarından çıkmalarına yardımcı olabilir.

9. Bağımlı Kişilik Bozukluğu

Kendi başına karar veremeyen, sürekli birinin onayına ve bakımına ihtiyaç duyan, terk edilmemek için her şeye boyun eğen bir yapıdır.

•  Bu kişiler "hayır" diyemezler. Onları korumak yerine, kendi ayakları üzerinde durmaları için cesaretlendirmek en büyük yardımdır.

10. Obsesif-Kompulsif Kişilik Bozukluğu (OKKB)

Aşırı mükemmeliyetçilik, esnek olmama, kurallara ve düzene olan saplantılı bağlılıktır. İşleri delege edemezler ve "işkolik"tirler.

• OKB'den farklı olarak, onlar bu hallerinden memnundurlar ve herkesin kendileri gibi olması gerektiğini düşünürler. Onlara "hata yapmanın da bir planın parçası olabileceğini" hatırlatmak gerekebilir.